[[suggestion]]
God helse og livskvalitet

Sikre god helse og fremje livskvalitet for alle, uansett alder

3.1)

Innan 2030 redusere mødredøyinga i verda til under 70 per 100 000 levandefødde

les mer

3.2)

Innan 2030 få slutt på dødsfall som kan forhindrast blant nyfødde og barn under fem år, med eit felles mål for alle land om å redusere døyinga blant nyfødde til høgst 12 per 1000 levandefødde og til høgst 25 per 1000 levandefødde blant barn under fem år

les mer

3.3)

Innan 2030 stanse epidemiane av aids, tuberkulose, malaria og neglisjerte tropiske sjukdommar, og motverke hepatitt, vassborne sjukdommar og andre smittsame sjukdommar

les mer

3.4)

Innan 2030 redusere prematur døying av ikkje-smittsame sjukdommar med ein tredel gjennom førebygging og behandling, og fremje mental helse og livskvalitet

les mer

3.5)

Styrkje førebygging og behandling av rusmiddelmisbruk, mellom anna misbruk av narkotiske stoff og skadeleg bruk av alkohol

les mer

3.6)

 Innan 2020 halvere talet på dødsfall og skadar i verda som skriv seg frå trafikkulykker

les mer

3.7)

Innan 2030 sikre allmenn tilgang til tenester som er knytte til seksuell og reproduktiv helse, inkludert familieplanlegging og tilhøyrande informasjon og opplæring, og sikre at reproduktiv helse blir innarbeidd i nasjonale strategiar og program

les mer

3.8)

Oppnå allmenn dekning av helsetenester, inkludert ordningar som vernar mot økonomiske konsekvensar, og allmenn tilgang til grunnleggjande og gode helsetenester og trygge, verksame og nødvendige medisinar og vaksinar av god kvalitet og til ein overkomeleg pris

les mer

3.9)

Innan 2030 redusere talet på dødsfall og sjukdomstilfelle på grunn av farlege kjemikaliar og forureina luft, vatn og jord vesentleg

les mer

3.a)

Styrkje gjennomføringa av rammekonvensjonen frå Verdshelseorganisasjonen om førebygging av tobakksskadar i alle land

les mer

3.b)

Støtte forsking på – og utvikling av – vaksinar og medisinar mot smittsame og ikkje-smittsame sjukdommar som primært rammar utviklingsland, sørgje for tilgang til nødvendige medisinar og vaksinar til ein overkomeleg pris, i samsvar med Doha-erklæringa om TRIPS-avtalen og folkehelse, som stadfestar at utviklingslanda har rett til fullt ut å nytte føresegnene om høvet til å verne om folkehelsa og særleg sørgje for tilgang til medisinar til alle, i avtalen om handelsrelaterte aspekt ved immaterielle rettar

les mer

3.c)

Oppnå ein vesentleg auke i finansieringa av helsetenester og rekruttering, utvikling og opplæring av helsepersonell i utviklingsland, særleg i dei minst utvikla landa og små utviklingsøystatar, og arbeide for at slikt personell blir verande i landa

les mer

3.d)

Styrkje kapasiteten i alle land, særleg i utviklingsland, for tidlegvarsling, risikoredusering og handtering av nasjonale og globale helserisikoar

les mer

Korleis ligg verda an?

Det var god framgang på mange av delmåla som handla om god helse før koronapandemien braut ut. For eksempel var det stor nedgang globalt i antal barn som døyr før dei fyller fem år. Verda var då på veg til å nå målet om at det skal vere færre enn 25 av 1000 som døyr. Pandemien er ein trugsel mot verda si helsetilstand langt utover kun sjukdommen i seg sjølv. Førekomsten av psykiske plager har og auka.

Det er vanskeleg å få ei nøyaktig oversikt over kor mykje pandemien har påverka den globale helsesituasjonen. Krisa har gjort informasjonen mangelfull. Men det som er sikkert, er at covid-19 har stansa eller reversert framgangen på mange område, og gjort at forventa levealder har blitt redusert i fleire land. 

Ikkje uventa har pandemien i større grad ramma dei som allereie var mest sårbare i samfunnet. Og slik er det framleis, ettersom pandemien ikkje er over. 

Kjelde: FNs berekraftsmålsrapport (2021)

Kva gjer Norge?

Kva gjer Norge bra? 

Norge har eit relativt velutvikla helsesystem, med god helsedekning for alle innbyggarane gjennom forsikringsordninga folketrygda. Den gjennomsnittlige levealderen i Norge går opp, både for kvinner og menn.  

Dei siste ti åra har det blitt færre som røykjer her i landet. Det har bidratt svært positivt på folkehelsa, og blant anna ført til ein nedgang i antalet menneske som døyr for tidleg av kreft. Den generelle luftforureininga er og synkande.  

Kva gjer Norge ikkje så bra? 

Røyking er framleis eit folkehelseproblem, til tross for forbetringar. Det held fram med å vere den viktigaste årsaka til sjukdom og tidlege dødsfall i Norge. Røyking er eit større problem blant dei med dårlegare råd, noko som bidrar til at det og er klasseforskjellar når det kjem til helse. Sosial ulikskap påverker folks helsekvalitet.  

Andre problem: 

  • Fleire blir ramma av psykiske lidingar og utfordringer innan mental helse.
  • Sjølvmord er ei betydeleg årsak til at menn døyr for tidleg.
  • Antalet som døyr av overdose, er relativt høgt i Norge.   

Fleire sivilsamfunnsorganisasjonar meiner Norge ikkje gjer nok for å få ned førekomsten av ikkje-smittsame sjukdommar, som for eksempel psykiske lidingar. Å få bukt med desse sjukdommane er nødvendig om vi skal nå berekraftsmåla.  

FN har kritisert Norge for ikkje å gje papirlause flyktningar rett til lik helsehjelp som resten av befolkninga.  

Kva gjer Norge internasjonalt? 

Norge spelar ei leiande rolle innan viktige helseområde globalt. Norske myndigheiter har blant anna støtta globale vaksineprogram som GAVI, CEPI og COVAX med mykje penger. Norge har og vore ein forkjempar for sterkare rettar for seksuell og reproduktiv helse internasjonalt.

Kjelde: Norges statusrapport om berekraftsmåla (2021) 

Kva kan du gjere?

Vel miljøbevisst 

Mange produkt inneheld kjemikal som kan vere skadeleg for deg sjølv og for naturen. Gå gjennom produkta du brukar heime, og vel dei som er miljøsertifiserte. Få i gong diskusjonar på skulen eller arbeidsplassen din og forsøk å få dei til å velje miljøbevisst.

Vaksiner deg 

For å beskytte samfunnet vårt mot livsfarlege sjukdommar og pandemiar, er det viktig at du vaksinerer deg. 

Ta trappa og et meir grønt

For lite fysisk aktivitet og for mykje sukker og feitt i kosthaldet, er ei helseutfordring i Norge. Små handlingar i kvardagen bidrar til betre helse. Du kan velje å ta trappa i staden for heisen, og sykle eller gå når du kan. Å ete meir frukt, grønt og belgvekster gjer godt for kropp og sjel. Linser og bønner er ei god proteinkjelde, som gjer deg mett utan feitt.   

Bry deg om andre  

Ver ein god ven. Ver tolmodig med og støtt dei du kjenner som slit med den mentale helsa. Psykiske problem som depresjon og angst kan vere vanskeleg å setje seg inn i, om ein ikkje har opplevd det sjølv. Ved å lese meir om vanlege psykiske plager forstår du meir og kan vere ei enno betre støtte for vener og bekjente som har det vanskeleg.   

Ver aktiv utandørs  

Dagslys, frisk luft og bevegelse ute i naturen er bra for den psykiske og fysiske helsa vår. Ta med deg ein ven eller fleire, og utforsk eit nytt grøntområde i nærområdet ditt. Berre ein halvtimes gåtur kan gjere ein forskjell for kropp og sinn!  

Få nok søvn  

Mange unge slit med å få nok søvn. God søvnkvalitet er viktig for overskot i kvardagen. Det reduserer stress og betrer den mentale helsa. Å legge vekk mobil- og skjermar minst ein time før du legg deg, kan hjelpe deg med å sove betre.

Organiser deg 

Å omstille samfunnet vårt til å bli berekraftig krev større endringar enn at du og eg som forbrukarar endrar våre vaner og vår livsstil, sjølv om det og er viktig. Større samfunnsendringar må til, og du kan spele ei viktig rolle i denne samfunnsendringa gjennom politisk engasjement, for eksempel i eit parti eller ein organisasjon.  

Dei gode, varige løysningane er som regel eit resultat av kunnskap, samarbeid og målretta organisering. Ver ein aktiv medborgar! Bli med å nå berekraftsmåla!      

Abonner på nyhetsbrev: